DE ICOON VAN TITUS BRANDSMA IN HET HEILIGDOM TE DOKKUM

De icoon van de heilige Titus Brandsma in de Titus Brandsmakapel te Dokkum

Dit weekend kreeg ik de vraag voor de parochie te Dokkum ter wille van de inventarisatie  iets te vertellen  over de totstandkoming van de icoon die ik voor het heiligdom gemaakt heb. Naar aanleiding hiervan deze blog.

De icoon van de heilige Titus Brandsma vormt het centrale devotionele kunstwerk van de Titus Brandsmakapel, de kleinere kapel die is aangebouwd aan de Bonifatiuskapel in Dokkum. Zij verbeeldt de bijzondere verbondenheid tussen de heilige Bonifatius, martelaar van Friesland, en de heilige Titus Brandsma, karmeliet, journalist, hoogleraar en martelaar van de twintigste eeuw.

De totstandkoming van deze icoon vond plaats op initiatief van wijlen pastoor Paul Verheyen, die voor de nieuw ingerichte kapel een waardige icoon van Titus Brandsma wilde laten vervaardigen. Via wijlen vicaris Vriend, destijds pastoor van Laren, werd contact gelegd met de iconograaf. In overleg ontstond een geheel nieuw ontwerp dat speciaal voor deze kapel werd geschreven.

De icoon werd eind november 2003 plechtig ingewijd ter gelegenheid van de opening van het Bonifatiusjaar 2004. In dit jubileumjaar werd herdacht dat de heilige Bonifatius 1250 jaar eerder, in 754, bij Dokkum de marteldood had ondergaan. Daarmee kreeg ook Titus Brandsma, die zich in de twintigste eeuw intensief had ingezet voor de herleving van de Bonifatiusbedevaart en de totstandkoming van het heiligdom in Dokkum, een blijvende plaats binnen deze bijzondere pelgrimslocatie.
De icoon verwijst naar het martelaarschap van Titus Brandsma, die op 26 juli 1942 in concentratiekamp Dachau overleed als gevolg van zijn verzet tegen het nationaalsocialisme. Vanwege zijn betekenis voor de katholieke journalistiek houdt hij een geopende krant vast met daarop de woorden:
"Waarheid zal u bevrijden."

Op de rand van de icoon zijn twee heiligen afgebeeld die zijn leven en spiritualiteit samenvatten. De Bonifatius verwijst naar het Bonifatiusheiligdom, waarvoor Titus Brandsma zich met grote toewijding heeft ingezet. De profeet Elia, geestelijke vader van de Karmelorde, verwijst naar de karmelitaanse spiritualiteit die het leven van Titus diepgaand heeft gevormd. In zijn rechterhand draagt Titus een rood byzantijns martelarenkruis verwijzend naar zijn inzet voor het oosters christendom.

Deze icoon was voor zover mij bekend de eerste uitvoering van dit ontwerp. Op basis hiervan zijn later meerdere iconen vervaardigd , onder meer voor het voormalige Titus Brandsma Museum in Bolsward, op initiatief van Tjebbe de Jong, en voor de Titus Brandsma-herdenkingskapel in Scheveningen met op de achtergrond  het Oranjehotel waar Titus gevangen zat met daar omheen op de randzijn gedicht : "O, Jezus als ik U aanschouw". Ook  van anderen heb ik  kopieën van deze icoon gezien. Tevens kon ik destijds een klein reliekicoontje vervaardigen waarin een reliek, (uit de rand van zijn hoed) is verwerkt in de rand van de icoon. Dit bijzondere icoontje werd aangekocht door een journalist vanwege Titus Brandsma's blijvende betekenis voor de journalistiek en de vrijheid van de pers. 

Sinds de heiligverklaring van Titus Brandsma door paus Franciscus op 15 mei 2022 heeft de icoon een nog diepere betekenis gekregen. Waar Titus ten tijde van de vervaardiging nog als zalige werd vereerd, wordt hij sindsdien officieel vereerd als heilige Titus Brandsma. Zijn leven blijft een blijvende inspiratiebron voor allen die opkomen voor waarheid, gewetensvrijheid en menselijke waardigheid.
De Titus Brandsmakapel maakt deel uit van het Bonifatiusterrein in Dokkum en is gedurende het zomerseizoen, van 1 juni tot en met 31 augustus, iedere middag geopend voor bezoekers, pelgrims en belangstellenden. De icoon nodigt uit tot gebed, bezinning en herinnering aan een man die zijn geloof en overtuiging tot het uiterste toe trouw bleef.

Bronnen
• Friesch Dagblad – Titus Brandsma maakt goede kans om patroonheilige van journalisten te worden.
• Facebook – Titus Brandsma Pelgrimskapel Dokkum.
• Instagram – Titus Brandsma Pelgrimskapel Dokkum.
• Archief- en Documentatiecentrum voor Rooms-Katholiek Friesland – Titus Brandsma (inventaris, met vermelding van de wijding van de icoon in november 2003).
• Nederlands Dagblad – Nieuw beeld Titus Brandsma in Dokkum.
• Nationaal Comité 4 en 5 mei – Monument voor Titus Brandsma te Dokkum.
• EWTN – Titus Brandsma, heilige journalist en martelaar.
• Titus Brandsma Memorial – Titus in Dokkum.
*Tekst: © [Geert Hüsstege], iconograaf en ontwerper van de Titus Brandsma-icoon (2003).*